फार वर्षांपूर्वी, एका मोठ्या राजघराण्यात पांडव आणि कौरव नावाचे दोन चुलत भाऊ होते. पांडव सत्यनिष्ठ आणि धर्मावर निष्ठा ठेवणारे होते, तर कौरव हे हट्टी आणि अन्याय करणारे होते. दुर्योधन हा कौरवांचा मोठा भाऊ होता आणि त्याला पांडवांचा उत्कर्ष बघवत नव्हता. त्याने पांडवांना त्यांचे राज्य कपटाने जिंकून घेतले आणि त्यांना वनवासात पाठवले.
वनवास संपल्यावर पांडवांनी त्यांचे राज्य परत मागितले, पण दुर्योधनाने त्यांना सुईच्या टोकावर मावेल इतकीही जमीन देण्यास नकार दिला. त्यामुळे दोन्ही भावांच्या सैन्यामध्ये मोठे युद्ध अटळ झाले.
युद्धाच्या मैदानावर दोन्ही सैन्ये आमनेसामने उभी राहिली. पांडवांच्या बाजूने धर्माचे पालन करणारे युधिष्ठिर, पराक्रमी भीम, धनुर्विद्येमध्ये अद्वितीय अर्जुन आणि नकुल-सहदेव होते. त्यांच्यासोबत भगवान श्रीकृष्ण स्वतः अर्जुनाचे सारथी बनले होते.
कौरवांच्या बाजूने दुर्योधन आणि त्याचे शंभर भाऊ होते, तसेच भीष्माचार्य आणि द्रोणाचार्य यांसारखे महान आणि आदरणीय गुरुजनही होते, जे कौरवांप्रति आपल्या निष्ठा आणि कर्तव्यामुळे त्यांच्या बाजूने लढण्यासाठी उभे होते.
जेव्हा अर्जुनने दोन्ही सैन्यांकडे पाहिले, तेव्हा त्याला आपल्याच कुटुंबाचे सदस्य, आपले गुरुजन आणि आप्तस्वजन शत्रूच्या रूपात उभे असलेले दिसले. आपल्याच लोकांना मारण्याच्या विचाराने त्याचे मन दुःखाने भरून आले. त्याचा धनुष्य खाली पडला आणि तो रथाच्या मागच्या बाजूला बसून गेला.
"हे कृष्ण," अर्जुन म्हणाला, "माझ्याच लोकांना मारून मला काय मिळेल? मला राज्य नको, विजय नको आणि सुखही नको. ज्यांच्यासाठी आपण हे सर्व मिळवू इच्छितो, तेच जर या युद्धात मारले जाणार असतील, तर या विजयाचा काय उपयोग?"
अर्जुनाला आपल्या गुरुजनांची आठवण झाली, ज्यांनी त्याला धनुर्विद्या शिकवली होती. त्याला आपल्या चुलत भावांचे प्रेम आठवले, ज्यांच्यासोबत तो लहानपणी खेळला होता. आपल्याच बांधवांच्या रक्ताने माखलेली भूमी त्याला नको होती. त्याचे मन गोंधळले आणि तो कर्तव्य आणि भावना यांच्या द्वंद्वात अडकला.
भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाची ही अवस्था पाहून त्याला समजावू लागले. त्यांनी त्याला जीवन, मृत्यू, आत्मा आणि धर्माचे रहस्य सांगितले. त्यांनी त्याला त्याच्या क्षत्रिय धर्माचे आणि युद्धाच्या न्यायाचे महत्त्व पटवून दिले. त्यांनी त्याला सांगितले की हे युद्ध धर्माचे आणि अधर्माचे आहे आणि त्याला धर्माच्या बाजूने उभे राहायला हवे.
या संवादातून अर्जुनाच्या मनातील निराशा आणि गोंधळ दूर झाला आणि त्याला आपल्या कर्तव्याची जाणीव झाली. तो पुन्हा आपल्या धनुष्यावर सज्ज झाला आणि धर्माच्या रक्षणासाठी लढण्यासाठी तयार झाला.
ही गोष्ट भगवतगीतेच्या पहिल्या अध्यायातील अर्जुनाच्या मानसिक स्थितीचे आणि युद्धाच्या सुरुवातीच्या दृश्याचे वर्णन करते. यात कर्तव्य, मोह आणि धर्माचे महत्त्व सांगितले आहे.
No comments:
Post a Comment